Kedi veya Köpek Isırırsa Ne Yapmalı? Kuduz Hakkında Bilmeniz Gerekenler
Kedi ya da köpek ısırığı veya tırmalamasından sonraki ilk dakikalar hayati. Yara bakımı, ne zaman sağlık kuruluşuna gidilmeli, kuduz aşısı ve evcil hayvanınızı korumak için bilmeniz gerekenler.
Eylül 2026'da Diyarbakır'da bir çocuğun kedi ısırığından sonra kuduz nedeniyle hayatını kaybetmesi, bu hastalığı yeniden gündeme getirdi. Dünya Sağlık Örgütü'ne (DSÖ) göre kuduz, belirtiler başladıktan sonra neredeyse her zaman ölümcüldür; ancak temastan sonra zamanında yapılan müdahaleyle önlenebilir. Sağlık Bakanlığı'nın Kuduz Profilaksi Rehberi ve DSÖ'ye dayanarak, kedi veya köpek ısırırsa ne yapmalı sorusunun cevabını adım adım topladık.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi muayenenin yerini tutmaz. Her ısırık ve tırmalamada sağlık kuruluşuna danışın.
Kuduz nedir, nasıl bulaşır?
Kuduz, sinir sistemini etkileyen viral bir hastalıktır. Virüs, kuduz olabilecek bir hayvanın ısırığı, tırmalaması ya da salyasının açık yara, kesik veya göz, ağız, burun gibi mukozalarla teması yoluyla bulaşır. DSÖ'ye göre insanlardaki kuduz vakalarının %99'una kadarı köpeklerden kaynaklanır; kediler de bulaştırabilir.
Isırık veya tırmalamadan sonra ilk yapılacaklar
Yarayı hemen bol akan su ve sabunla en az 15 dakika yıkayın. Aradan zaman geçmiş olsa bile yıkayın.
Yıkamadan sonra alkol ya da iyotlu bir antiseptik uygulayın. Antiseptik, yıkamanın yerini tutmaz.
Vakit kaybetmeden en yakın sağlık kuruluşuna başvurun. Temas sonrası aşılama ne kadar erken başlarsa o kadar iyidir.
Yaranın dikilip dikilmeyeceğine sağlık ekibi karar verir; kuduz riski olan yaralar mümkün olduğunca dikilmez.
Tetanoz aşı durumunuz da değerlendirilir; son aşınızı biliyorsanız söyleyin.
Hangi temas risklidir?
Sağlık Bakanlığı temasları kategorilere ayırır. Hangi kategoride olduğunuza sağlık kuruluşu karar verir:
Kategori | Temas türü | Ne yapılır? |
|---|---|---|
I | Hayvana dokunma, besleme, sağlam derinin yalanması | İşlem gerekmez. |
II | Çıplak derinin hafifçe sıyrılması, kanamasız küçük tırmalama | Yara bakımı, tetanoz değerlendirmesi, uygunsa hayvanın gözlemi. |
III | Deriyi delen ısırık, birden fazla ısırık veya tırmalama, salyanın mukoza ya da açık yarayla teması, yüz, boyun, parmak uçları gibi bölgelerdeki yaralar | Aşılama başlatılır, gerekirse kuduz immünglobulini eklenir. |
IV | Kuduz olabilecek yabani hayvanlarla riskli temas | Aşılama ve immünglobulin. |
Sağlık kuruluşunda ne olur?
Gerekli görülürse temas sonrası kuduz aşılaması başlatılır. Rehberde iki şema yer alır: 0., 3., 7. günlerde ve 14–28. günler arasında birer doz (4 doz) ya da 0. günde iki doz, 7. ve 21. günlerde birer doz.
Riskli durumlarda aşıyla birlikte kuduz immünglobulini uygulanabilir.
Dozları aksatmayın. Ara verilirse aşılamaya kaldığı yerden devam edilir.
Isıran hayvan ne olacak? 10 günlük gözlem
Rehbere göre ısıran hayvan kedi veya köpekse 10 gün gözlem önerilir. Hayvan bu süre boyunca sağlıklı kalırsa aşılama durdurulabilir. Hastalanır, ölür, kaçar ya da kaybolursa aşılama sürdürülür.
Hayvanın kime ait olduğunu ya da nerede yaşadığını not edin ve sağlık kuruluşuna iletin.
Hayvana zarar vermeyin ve kovalamayın; gözlem için sağlıklı ve ulaşılabilir olması gerekir.
Sahipli bir hayvansa aşı kartını isteyin; son bir yıl içinde kuduz aşısı olup olmadığı değerlendirmede önemlidir.
Kuduzun erken belirtileri
DSÖ'ye göre kuluçka süresi genellikle 2–3 aydır, ancak 1 hafta ile 1 yıl arasında değişebilir. İlk belirtiler ateş, ağrı ve yara yerinde karıncalanma, batma ya da yanma hissidir. Belirtilerin çıkmasını beklemeyin; temas olduysa hemen başvurun.
Evcil hayvanınızı ve ailenizi koruyun
Kedi ve köpeğinizi kuduza karşı aşılatın. Türkiye'de 3 aydan büyük kedi ve köpekler için yılda bir kuduz aşısı yasal zorunluluktur. Yavru takvimi için yavru kedi bakımı rehberimize bakın.
DSÖ, köpeklerin aşılanmasını insan kuduzunu önlemenin en etkili yolu olarak gösterir.
Çocuklara tanımadıkları hayvanlara elle yaklaşmamalarını ve her ısırık ya da tırmalamayı mutlaka bir büyüğe söylemelerini öğretin.
Hayvanınızın aşı kayıtlarını ve mikroçip bilgisini güncel tutun; ayrıntılar mikroçip ve PETVET rehberimizde.
Sık sorulan sorular
Küçük bir tırmalama için de sağlık kuruluşuna gitmeli miyim?
Kanamasız küçük tırmalamalar da değerlendirme gerektiren temaslar arasındadır. Yarayı yıkayın ve risk değerlendirmesi için sağlık kuruluşuna danışın.
Kendi aşılı kedim ya da köpeğim ısırdı, yine de başvurmalı mıyım?
Evet, danışın. Hayvanın son bir yıl içinde kuduz aşısı olmuş olması değerlendirmede önemli bir bilgidir; karar sağlık ekibine aittir. Aşı kartını yanınızda götürün.
Kuduz tedavi edilebilir mi?
DSÖ'ye göre belirtiler başladıktan sonra kuduz neredeyse her zaman ölümcüldür. Bu yüzden asıl önemli olan, temastan sonra vakit kaybetmeden yara bakımı ve aşılamadır.
